Bezbarierowość w Ukrainie: od osobistego bólu do systemowych rozwiązań

Dostępność często jest postrzegana jako coś abstrakcyjnego: termin z prezentacji, punkt w strategiach, rozdział w raportach.

Ale dla tysięcy Ukraińców zaczyna się ona bardzo prosto — od niemożności przejechania kilku metrów.

Krawężnik, schody, drzwi, płytki.

To, czego większość nie dostrzega, dla innych staje się granicą.

Właśnie od tego — od codziennych, prawie niezauważalnych ograniczeń — zaczyna się prawdziwa rozmowa o dostępności.

Osobista historia, od której wszystko się zaczęło.

Dla Artema Honczarenki ten temat to nie tylko zawodowe zainteresowanie. Jest znacznie bliższy i bardziej bolesny, bo chodzi o jego ojca.

Wadym Honczarenko, weteran wojenny, pseudonim bojowy „Kinolog”.

Po zranieniu nie mógł wstać na nogi. Teraz Wadym przemieszcza się na wózku inwalidzkim i ma I grupę inwalidzką. Po froncie wrócił do życia cywilnego, jednak okazało się, że przestrzeń, która wcześniej była znana i wygodna, już taka nie jest.

Pierwsze miesiące po zranieniu pokazały: państwo, miasto, usługi istnieją jakby w równoległym wymiarze. W wymiarze, w którym zamyka się oczy, by nie widzieć problemów, z jakimi codziennie zmagają się osoby z niepełnosprawnościami.

Kiedy w każdym szczególe jakby czytać: „Nie liczyliśmy, że tu będziesz”

Na pierwszy rzut oka bariery nie wyglądają katastrofalnie, ale dla kogoś mogą stać się poważnym problemem. To na przykład

• schody bez alternatywy;
• rampa o niebezpiecznym spadku;
• krawężnik na kilka centymetrów;
• płytki dotykowe blokujące koła;
• wąskie drzwi i brak windy

Każdy z tych elementów z osobna wydaje się nieistotny, ale

tworzą poczucie: „twoje potrzeby i twój komfort nie zostały tu uwzględnione”.

To właśnie to doświadczenie sprawiło, że Artem i jego zespół zaczęli szukać nie współczucia, lecz rozwiązań.

Metoda „prób i błędów”

Rok po zranieniu Wadym „Kinolog" zaczął pracować z innymi weteranami, którzy wracają z frontu z niepełnosprawnością. Trenuje, wspiera, dzieli się doświadczeniem.

Ale to doświadczenie zdobywa się metodą prób i błędów — dosłownie na własnym ciele.

Każdy błędnie zaprojektowany element oznacza:

• upadki;
• dodatkową traumę;
• ból;
• ryzyko powikłań.

I właśnie tu staje się oczywiste, że dostępność nie może powstawać kosztem cierpienia ludzi.

Ogólnoukraiński Tydzień Bezbarierowości: co zrobiliśmy w praktyce

Z tego właśnie zrozumienia narodził się Ogólnoukraiński Tydzień Dostępności, który odbył się w maju 2026 roku.

Jego kluczowa różnica to skupienie się nie na sloganach, a na konkretnych działaniach.

Do inicjatywy przyłączyły się wiodące uniwersytety i instytucje Ukrainy:

• Kijowski Narodowy Uniwersytet Budownictwa i Architektury (KNUBA);
• NTUU „KPI im. Ihora Sikorskiego”;
• Tarnopolski Narodowy Uniwersytet Techniczny im. Iwana Puluja;
• NUBiP, NUFVSU, Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny w Drohobyczu;
• Kijowska Miejska Służba Zatrudnienia;
• Instytut Weteranów KNUBA;
• Ukraiński Klaster Weteranów;
• Agencja Odbudowy Ukrainy;
• partnerzy biznesowi i organizacje społeczne.

Była to praca międzysektorowa. Edukacja, państwo, społeczności i biznes mówiły jednym językiem.

Edukacja i prawa człowieka

W ramach tygodnia wystartowało szkolenie „Prawa osób z niepełnosprawnościami” (12 maja – 12 czerwca 2026 roku).

Celem nie jest formalna świadomość, a zmiana myślenia. Skoncentrowano się na tym, jak podejmować decyzje bez dyskryminacji; jak nie tworzyć barier na poziomie procedur; jak mówić i działać właściwie.

Praktyka: ocena dostępności przestrzeni

26 maja 2026 roku na osiedlu Teremky-2 w praktyce oceniano dostępność terenów przyległych do budynków mieszkalnych.

Uczestnicy wraz z osobami na wózkach inwalidzkich przeszli rzeczywiste trasy i zobaczyli oraz poczuli, gdzie otoczenie jest niebezpieczne;

gdzie „formalna dostępność” nie działa, a decyzje trzeba podejmować natychmiast i zmieniać sytuację.

Wspólnie z grupą firm Mlyn i biurem architektonicznym Shaw opracowano rozwiązania przedprojektowe dla KNUBA i NUFVSU.

Smart City i rozwiązania cyfrowe

Osobny blok poświęcono tematowi Smart City.

Nie chodziło o technologię dla technologii, lecz o dostępność usług, nawigację, transport, integrację cyfrowych rozwiązań w realnym życiu.

Główny przekaz był prosty: smart city bez dostępności to komfort tylko dla „wybranych”.

CNAP-y Kijowa: usługi, komunikacja, AI

Odbyło się także jednodniowe szkolenie dla pracowników CNAP-ów Kijowa. Mówiono na nim o pracy z weteranami i osobami z niepełnosprawnościami, komunikacji kryzysowej oraz o tym, jak wykorzystywać narzędzia AI w pracy usługowej.

Ponadto jasno określono dwa kolejne kierunki: bezpieczeństwo i pomoc przedmedyczną.

Szkolenia, które ratują życie

Praktyczne szkolenia z pierwszej pomocy przedmedycznej i postępowania podczas napadów epileptycznych, które przeprowadził neurolog Denys Boiczuk, stały się logiczną kontynuacją tematu bezbarierowości. Bo dostępność to nie tylko kwestia przestrzeni.

To o gotowości ludzi do działania i wiedzy, jak zrobić to prawidłowo, gdy pojawia się sytuacja krytyczna.

Dostępność to nie wydarzenie, a proces

Ogólnoukraiński Tydzień Bezbarierowości pokazał najważniejsze:

Ukraina ma już ekspertyzę, doświadczenie i partnerstwa. Ale dostępność to nie dyskusja raz w roku. Kształtuje się każdego dnia — decyzjami konkretnych ludzi.

Historia Wadyma Honczarenki nie jest wyjątkiem. To ostrzeżenie, a zarazem wskazówka. Po wojnie takich historii będzie więcej.

I właśnie teraz od nas zależy, czy te osoby będą musiały pokonywać bariery metodą prób i bólu.

 Zastanówcie się, jaką barierę w waszej pracy lub przestrzeni możecie usunąć już dziś.

Bezbarierowość to nie rozwiązania „dla nich”. To kwestia godności, bezpieczeństwa i przyszłości całego kraju.

Aby dowiedzieć się, jak Ukraińcy oceniają poziom bezbarierowości, przeprowadzono ogólnoukraińskie badanie socjologiczne.

Ministerstwo Rozwoju Wspólnot i Terytoriów podzieliło się jego wynikami. Okazało się, że ludzie są najbardziej zadowoleni z dostępności w sklepach i na poczcie. Natomiast obiekty sportowe i kulturalne na razie znalazły się w gronie zapóźnionych – mają najgorszą sytuację w zakresie dostępności. Dlatego właśnie tym obszarom poświęcona zostanie teraz zwiększona uwaga, aby one również stały się dostępne i wygodne dla wszystkich.

Instytut Weteranów „Architektura Odporności” KNUBA oraz Ukraiński Klaster Weteranów nadal pracują nad tym, aby bezbarierowość stała się powszechną normą, a każdy w Ukrainie czuł, że nie jest tu zbędny.

Przypominamy: trwa rekrutacja dla weteranów i ich rodzin.

📢 Edukacja dla weteranów, obrońców i ich dzieci — na uniwersytetach Ukrainy!👀

Już czas przygotować dokumenty i wybrać przyszłe specjalności🙌

Ukraiński Klaster Weteranów i Instytut Weteranów „Architektura Odporności" KNUBA otwiera możliwości dla:
✅ Bezpłatna nauka* w ponad 50 specjalnościach i >100 programach edukacyjnych
✅ Przekwalifikowanie, kursy, drugie studia, magisterskie i doktoranckie
✅ Wsparcie psychologiczne i rehabilitacja
✅ Udział w projektach odbudowy Ukrainy
✅ Programy partnerskie z pracodawcami (Axor, Barks, Google, Microsoft, Cisco i inni)

🎯 Formy nauki: stacjonarna, zaoczna, online, zdalna
🎓 Pracujemy ze wspólnotami w całej Ukrainie.
📍 Indywidualne wsparcie od przyjęcia na studia — do zatrudnienia.

💡 Zapraszamy wszystkich zainteresowanych na spotkania online lub offline z naszym zespołem. Opowiemy:
▪ jak złożyć wniosek
▪ jakie ulgi mają weterani i ich dzieci
▪ jak uzyskać kompensację za naukę
▪ jakie programy edukacyjne są najbardziej istotne dla odbudowy

Szczegóły programów:
👉 www.Veterano.info

📩 Napisz do nas lub zostaw zgłoszenie na stronie:
📞 +38 073 94 96 179
📞 +38 050 22 35 182
📞 +38 067 49 81 098
📩 center@uvc.in.net
📩 veterano@knuba.edu.ua
📞 Kierownik: Artem Honczarenko – +38 073 177 72 73

Wspólnie budujemy przyszłość. Zacznij od edukacji już dziś!

Uniwersytety partnerzy-uczestnicy:
• Kijowski Narodowy Uniwersytet Budownictwa i Architektury
• Narodowy Uniwersytet Wychowania Fizycznego i Sportu Ukrainy (NUFVSU) — kluczowa instytucja, na bazie której utworzono ośrodek szkoleniowo-rehabilitacyjny dla weteranów.
• Zachodnioukraiński Uniwersytet Narodowy
• Narodowy Uniwersytet „Politechnika Połtawska im. Jurija Kondratiuka”
• Przykarpacki Narodowy Uniwersytet im. Wasyla Stefanyka
• Narodowy Uniwersytet Bioresursów i Gospodarki Przyrodniczej Ukrainy
• Drohobycki Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny
• Kijowski Instytut Politechniczny im. Igora Sikorskiego
• Tarnopolski Narodowy Uniwersytet Techniczny im. Iwana Puluja
• Uniwersytet Zarządzania Edukacją

*Pod pojęciem „bezpłatnej edukacji” rozumie się udział w państwowych programach refundacji, grantach, stypendiach i wsparciu od pracodawców.
Ważne: rekrutacja odbywa się w ramach podstawowej kampanii rekrutacyjnej w standardowych terminach.